Saved by the Bel

Als Bos met zijn begrotingskoffertje begint te zwaaien moet je op je portemonnee letten. Niemand weet dat beter dan een Groninger want zodra het deksel open gaat zijn het meestal de bankbiljetten uit Slochteren die als eerste door de Tweede Kamer vliegen. Die cijfers zoek ik dus altijd meteen op. Je moet wel even de moeite nemen om de diverse tabellen en grafieken van de Macro Economische Verkenning 2009 met elkaar te combineren – want juist de meest interessante cijfers worden vaak wat verhuld weergegeven – maar als je alles op een rijtje hebt staan wrijf je je ogen uit. Het staat er echt: door de gestegen olieprijs zijn de aardgasbaten toegenomen van 4 miljard in 2007 naar 11 miljard in 2008 en 14 miljard in 2009. Geen gezeik, iedereen rijk. Bos is apetrots op een begrotingsoverschot van 1,3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) in 2008 en 2009, maar als de bel van Slochteren buiten beschouwing wordt gelaten is er helemaal geen overschot maar een tekort. Het wat economen het “robuuste saldo” noemen houdt rekening met dit soort vertekeningen en dat saldo loopt zelfs verder naar beneden van -1,2% in 2008 tot -2,1% van het BBP in 2009.

Nu is geld natuurlijk geld, of het nu uit de grond komt of niet en als je er de beschikking over hebt zou je als Bos wel gek zijn om daar niets mee te doen. Aflossing van de staatsschuld bijvoorbeeld, die zoals wij al bij herhaling hebben gehoord is terug gelopen een historisch laag niveau. Dat is mooi, maar die staatsschuld loopt volgend jaar met 3,5 miljard terug dus blijft er nog altijd ruim 10 miljard aan bankbiljetten uit Slochteren over. Wat gebeurt daarmee? Een belangrijk uitgangspunt is altijd geweest dat onze gasbel een eenmalig kapitaal is dat je maar een keer uit de grond kan halen. Het daaruit voortvloeiende uitgangspunt was dat je dat geld dus vooral voor structuurversterkende investeringen zou moeten gebruiken. Nog niet zo lang geleden ging daarom een vast percentage van 40% van de totale aardgasbaten naar het FES (Fonds Economische Structuurversterking) maar die discipline is sinds 1999 steeds meer verwaterd. Volgende jaar stopt Bos – u leest het goed – nog maar 17% van de jaaropbrengst uit Slochteren in het FES. Dat is 2,5 miljard en daarvan  – u leest het alweer goed – gaat vervolgens maar 1% naar de drie noordelijke provincies samen. Die discussie is al eerder gevoerd en ga ik hier niet overnieuw doen maar toch. Als je Slochteren als een onafhankelijk Koeweit probeert voor te stellen ga je van zo'n cijfer wel een beetje wazig kijken.

Dus gauw maar weer terug naar het nationale perspectief. Na aftrek van die 2,5 miljard voor het FES en de 3,5 miljard schuldaflossing blijft er nog altijd 8 miljard aardgasgeld over dat in de diverse zwarte gaten van de begroting verdwijnt. Daar hebben wij allemaal profijt van maar daarmee zijn de jaren van Den Uyl wel weer helemaal terug. Ik heb Rutte er nog weinig over gehoord maar zijn illustere voorganger Wiegel zou ongetwijfeld de beschuldiging van “potverteren” weer met volle kracht van de kansel doen schallen. Moet je de Bel gebruiken voor een eenmalige lastenverlichting of een uitstel van de BTW verhoging? Dacht het niet. Als we die 8 miljard zouden investeren in duurzame energieontwikkeling of ophoging van de dijken wordt het een ander verhaal maar die discussie wordt door Bos zorgvuldig vermeden. Nergens in de stukken wordt duidelijk waar het aardgasgeld naar toe gaat maar geen informatie is ook informatie. De conclusie is onontkoombaar: Slochteren produceert volgend jaar vooral de Haarlemmerolie waarmee het Kabinet iedereen op de korte termijn tevreden probeert te houden. Bos is saved by the Bel maar in de volgende ronde zal hij toch de ring weer in moeten.

Wij kunnen daar als Groningers nog een tweede conclusie op laten volgen. Wij weten nu ook waarom die laatste gastoren in Kolham vorige maand zo nodig moest verdwijnen. Tot vorig jaar woonde ik daar maar een paar honderd meter vandaan. Met deze begroting hadden alle affakkelvlammen meters hoog gestaan en had ik daar vanavond in de tuin de krant kunnen lezen.

Dirk Stelder

Dagblad van het Noorden, 19 september 2008